IJsvogel
Een kleurrijke parel langs het water
Weinig vogels spreken zo tot de verbeelding als de ijsvogel. Met zijn schitterende blauwtinten, warmoranje borst en razendsnelle vlucht is deze kleine visser voor veel natuurfotografen een droomsoort. Hoewel de ijsvogel op steeds meer plaatsen in Nederland voorkomt, blijft iedere ontmoeting bijzonder.
Voor mij is de ijsvogel uitgegroeid tot één van de meest gefotografeerde vogelsoorten. In het Noordhollands Duinreservaat bij Bakkum en op Landgoed Marquette heb ik deze prachtige vogel gedurende alle seizoenen kunnen observeren en vastleggen. Juist het volgen van een soort door het hele jaar heen laat zien hoe veelzijdig en fascinerend de ijsvogel werkelijk is.
Uiterlijk en kenmerken
De ijsvogel (Alcedo atthis) is een relatief kleine vogel met een lengte van ongeveer zestien tot achttien centimeter. Ondanks zijn bescheiden formaat valt hij direct op door zijn opvallende kleuren.
De bovenzijde van het lichaam schittert in verschillende tinten blauw en turquoise, terwijl de borst en buik een warme oranjebruine kleur hebben. In zonnig licht lijken de kleuren bijna tropisch en het is nauwelijks voor te stellen dat deze vogel gewoon in Nederland voorkomt.
De lange, scherpe snavel is perfect aangepast aan zijn manier van jagen. Hiermee kan hij vissen met grote precisie grijpen. Het mannetje en vrouwtje lijken sterk op elkaar, al heeft het vrouwtje vaak een oranjerode onderzijde van de ondersnavel.
Leefgebied
De ijsvogel is sterk afhankelijk van helder en visrijk water. Beekjes, sloten, vijvers, plassen en langzaam stromende wateren vormen ideale leefgebieden.
In het Noordhollands Duinreservaat zijn verschillende geschikte waterpartijen aanwezig waar ijsvogels kunnen foerageren. Ook op Landgoed Marquette voelt de soort zich thuis dankzij de combinatie van water, rust en voldoende uitkijkpunten.
Een ijsvogel kiest vaak een vaste zitplaats van waaruit het water nauwlettend wordt bekeken. Vanaf een overhangende tak of rietstengel speurt hij naar visjes voordat hij pijlsnel toeslaat.
Voedsel en jachttechniek
Vis vormt het belangrijkste onderdeel van het dieet van de ijsvogel. Daarnaast worden soms waterinsecten, kleine kreeftachtigen en amfibieën gevangen.
De jachtwijze is indrukwekkend om te zien. Vanaf een uitkijkpost houdt de vogel het wateroppervlak in de gaten. Zodra een prooi wordt ontdekt, duikt hij als een blauwe pijl het water in. Vaak verschijnt hij nauwelijks een seconde later weer boven met een visje in de snavel.
Voordat de prooi wordt doorgeslikt, slaat de ijsvogel deze meerdere keren tegen een tak om de vis te verdoven en in de juiste richting te leggen.
Broeden en voortplanting
In tegenstelling tot veel andere vogels bouwt de ijsvogel geen nest van takken of gras. Het broedpaar graaft een tunnel in een steile zandwand of oever.
Deze gang kan bijna een meter diep worden en eindigt in een nestkamer waar de eieren worden gelegd. Beide ouders helpen bij het grootbrengen van de jongen. Tijdens een succesvol seizoen kunnen meerdere broedsels worden grootgebracht.
Een bezoek aan een bezette ijsvogelwand behoort tot de mooiste natuurervaringen die Nederland te bieden heeft, mits dit uiteraard gebeurt met voldoende afstand en respect voor de rust van de vogels.
Het hele jaar door fotograferen
Veel mensen associëren de ijsvogel vooral met het voorjaar en de zomer, maar juist door de vogel gedurende alle seizoenen te volgen ontstaat een compleet beeld van zijn leven.
In het voorjaar staat alles in het teken van balts en broeden. Tijdens de zomer zijn vaak jagende ouders en bedelende jongen te zien. In het najaar bieden herfstkleuren een prachtig decor voor fotografie. Zelfs in de winter blijft de ijsvogel actief, waarbij rijp, sneeuw en laagstaande zon voor unieke beelden kunnen zorgen.
Door de jaren heen heb ik ontdekt dat iedere periode zijn eigen fotografische mogelijkheden biedt.
Mijn ervaring met de ijsvogel
Van alle vogels die ik fotografeer behoort de ijsvogel tot mijn absolute favorieten. Niet alleen vanwege zijn spectaculaire uiterlijk, maar ook vanwege zijn gedrag. Geen dag is hetzelfde. Soms laat hij zich slechts enkele seconden zien als een blauwe flits boven het water. Op andere momenten blijft hij langere tijd zitten en biedt hij prachtige kansen voor fotografie.
In het Noordhollands Duinreservaat bij Bakkum en op Landgoed Marquette heb ik vele uren doorgebracht met observeren, wachten en fotograferen. Juist dat geduld maakt een succesvolle ontmoeting extra bijzonder.
Elke foto vertelt een eigen verhaal. Soms gaat het om een perfect portret, soms om een vangst, een vluchtbeeld of een moment waarop de vogel even stilzit in het zachte ochtendlicht. Dat maakt de ijsvogel voor mij één van de meest fascinerende soorten van onze Nederlandse natuur.
Wist je dat…
- De ijsvogel ondanks zijn naam niet afhankelijk is van ijs.
- Een strenge winter grote invloed kan hebben op de populatie.
- De vogel zijn prooi altijd met de kop naar voren doorslikt.
- Het felle blauw van het verenkleed geen blauw pigment bevat, maar ontstaat door een bijzondere lichtbreking in de veren.
- De ijsvogel vaak eerder te horen dan te zien is dankzij zijn scherpe fluitroep.
Fotogalerij
“De ijsvogel is voor mij veel meer dan een kleurrijke vogel. Het is een soort die mij telkens opnieuw laat genieten van de schoonheid, snelheid en kracht van de natuur.”